Машҳур муҳаддисларнинг даврий хронологик тартиби

0
100

Шариат илмлари, хусусан, ҳадис илмида олимларнинг туғилган ва вафот этган йилларини билиш ниҳоятда муҳим аҳамият касб этади. Шу сабабдан машҳур муҳаддис Али ибн Мадиний роҳматуллоҳи алайҳ: “Ҳадисларнинг маъносини англаш илмнинг ярми бўлса, уларни ривоят қилган ровийларни таниш эса қолган ярми”, – деганлар.Суфён Саврий роҳматуллоҳи алайҳ: “Баъзи ровийлар ёлғон ишлатганлари учун биз уларнинг тарихларини ўргандик”,- деганлар.

Ҳадис илмида тарихни билиш нақадар муҳим эканини кўриш учун қуйидаги воқеани зикр қилиш кифоя:

Бир тоифа яҳудийлар Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам Ҳайбар яҳудийларини жизядан озод қилганлари ҳақида сохта ҳужжат тайёрлаб, уни ўша пайтдаги давлат раҳбарига олиб бордилар. Подшоҳ ҳужжатни ўқиб, текширишиб кўриш учун уни машҳур муҳаддис Хатиб Боғдодийга берди. Ҳужжат билан танишиб чиққан муҳаддис уни қалбаки эканини айтди. Ундан бундай қарорга келишининг сабаби сўралганда:

“Бу ерда Муовия розияллоҳу анҳунинг гувоҳликлари келтирилган, лекин у зот Макка фатҳидан кейин иймонга келганлар. Ҳайбар эса Макка фатҳидан бир йил аввал, 7-йилда фатҳ бўлган. Ундан ташқари, бу ерда Саъд ибн Муоз розияллоҳу анҳунинг ҳам гувоҳликлари келтириляпти, у зот эса Ҳайбар воқеасидан икки йил аввал, Ҳандақ ғазотидан озгина ўтиб вафот этганлар”, – деб жавоб бердилар. (Заҳабий, Сияри  аъламун нубала 18/280).

Шу эътибордан, ҳижрий иккинчи асрдан то бугунги кунимизгача бўлган даврда яшаб ўтган энг машҳур муҳаддис олимларнинг рўйхатини тузиб, унда уларнинг туғилган ва вафот этган йиллари, ҳаётларининг асосий қисми ўтган шаҳарларни ҳамда энг машҳур асарларини зикр қилдим.

Эслатма: Олимларнинг туғилган ва вафот этган йиллари ҳижрий йил ҳисобида берилган, “шаҳар” номли устунда муҳаддис олим ҳаётининг кўп қисмини ўтказган шаҳарлар келтирилган.

   Муҳаддис Машҳур асарлари Яшаган йиллари  Шаҳар

Ҳижрий иккинчи аср (мил. 719-816 йиллар)

1 Омир ибн Шураҳбил Шаъбий Китобут талоқ таҳ. 19-103 Кўфа
2 Муҳаммад ибн Сирин 33-110 Басра
3 Ибн Шиҳоб Зуҳрий Мағозий аннабавийя таҳ. 50-124 Мадина
4 Абдулмалик ибн Журайж Муснад 80-150 Макка
5 Маъмар ибн Рошид Жомеъ 95-153 Басра
6 Шўъба ибн Ҳажжож 82-160 Басра
7 Суфён Саврий Жомеъ 97-161 Кўфа, Басра
8 Молик ибн Анас Муватто 93-179 Мадина
9 Абдуллоҳ ибн Муборак Зуҳд 118-181 Марв, Ҳамадон
10 Вакиъ ибн Жарроҳ Зуҳд 129-197 Кўфа
11 Суфён ибн Уяйна Жомеъ 107-198 Кўфа, Макка
12 Яҳё ибн Қаттон 120-198 Басра
13 Абдураҳмон ибн Маҳдий 135-198 Басра

Ҳижрий учинчи аср (мил. 816-913 йиллар)

1 Абу Довуд Таёлисий Муснад 133-204 Басра
 

2

Абдурраззоқ ибн Ҳаммом Санъоний Мусаннаф 126-211 Санъо
 

3

Абдуллоҳ ибн Зубайр Ҳумайдий Муснад 219 в.э. Макка
 

4

Абу Убайд Қосим ибн Саллом Амвал, Ғорийбул мусаннаф  

157-224

Хирот, Боғдод, Тартус
5 Муҳаммад ибн Саъд Табақотул кубро 168-230 Басра, Бағдод
 

6

Яҳё ибн Маъийн Тарих ва илал, Маърифатур рижал  

158-233

 

Бағдод

7 Али ибн Мадиний Илал, Асмо вал куна 161-234 Басра
 

8

Абу Бакр ибн Абу Шайба Мусаннаф 159-235 Кўфа
9 Исҳоқ ибн Роҳавайҳ Муснад 161-238 Марв, Нишопур
10 Аҳмад ибн Ҳанбал Муснад, Зуҳд 164-241 Бағдод
11 Абдуллоҳ Доримий Сунан, Жомеъ 181-255 Самарқанд
 

12

Муҳаммад ибн Исмоил Бухорий Жомеъ Ассаҳиҳ, Тарихул кабир 194-256 Бухоро
13 Муҳаммад ибн Яҳё Зуҳлий Зуҳрият 172-258 Нишопур
14 Муслим ибн Ҳажжож Саҳиҳ, Китабут тамйиз 204-261 Нишопур
15 Абу Зуръа Абдуллоҳ Розий Асмо зуафа 200-264 Рай
16  Муҳаммад ибн Язийд ибн Можа Сунан, Тарих 209-273 Қазвин
17 Абу Довуд Сулаймон Сижистоний Сунан, Маросил 202-275 Сижистон, Басра
18 Бақий ибн Махлад Андалусий Муснад 201-276 Қуртуба
19 Абу Ҳотим Розий Табақоти тобеъин 195-277 Рай
20 Муҳаммад ибн Исо Термизий Сунан, Шамоил, Илал 209-279 Термиз
21 Абу Бакр Аҳмад Баззор Муснад 210-292 Басра

Ҳижрий тўртинчи аср (мил. 913-1010 йиллар)

1 Аҳмад ибн Шуайб Насоий Мужтабо, Сунан 215-303 Насо
2 Абу Яъло Мусилий Муснад 210-307 Мосул
 

3

Абу Бишр Муҳаммад Дулабий Куна ва асма 224-310 Дулаб
 

4

Муҳаммад ибн Жарир Тобарий Таҳзийбул асар ва сунан, Тарихул мулук вал умам 224-310 Бағдод
5  Муҳаммад ибн Ҳузайма Саҳиҳ 223-311 Нишопур
6 Абу Авона Исфироини Мустахраж таҳ. 230-316 Исфароин
7 Абу Жаъфар Таҳовий Шарҳи маъонил осор 239-321 Тоҳо
8 Абу Жаъфар Уқайлий Зуафо 322 в.э. Макка
9 Ибн Абу Ҳотим Розий Жарҳ ва таъдил, Илалул ҳадис 240-327 Рай
10 Абу Али ибн Сакан Саҳиҳул мунтақо 294-353 Бағдод
11 Абу Ҳотим ибн Ҳиббон Бустий Саҳиҳ, Сиқот 270-354 Буст
 

12

Абул Қосим Сулаймон Табароний Муъжамул кабир –авсат -соғир 260-360 Исфаҳон
13 Абу Бакр Муҳаммад Ожурий Шариат фи сунна  

280-360

Ожур, Бағдод, Макка
14 Ҳасан ибн Абдураҳмон Ромаҳурму-зий Алмуҳаддисул фасил таҳ. 265-360 Ромаҳур-муз
15 Абу Муҳаммад Абдуллоҳ ибн Адий Комил фи маърифати зуафо  

277-365

 

Гурган
16 Абу Шайх ибн Ҳайён Китабул Азама, Сунан 274-369 Исфаҳон
 

17

Абу Бакр Исмоилий Мустахраж ала Саҳиҳил Бухорий 277-371 Гурган
 

18

Абу Аҳмад Ҳоким Кабир Илал, Асмо вал куна 285-378 Нишопур
 

19

Абу Ҳафс ибн Шоҳин Тарғиб фи масоилил аъмал 297-385 Бағдод
20 Абул Ҳасан Дорақнутий Сунан, Илал 305-385 Бағдод
 

21

Муҳаммад ибн Исҳоқ ибн Манда Тасмиятул машоих  

310-395

 

Исфаҳон

Ҳижрий бешинчи аср (мил. 1010-1107 йиллар)

 

1

Абу Масъуд Димашқий Атроф саҳиҳайн, Ажвиба  

401 в.э.

 

Дамашқ

2 Абу Абдуллоҳ Муҳаммад Ҳоким Нийсабурий Мустадрак

 

321-405 Нишопур
3 Абу Бакр Барқоний Суалот 336-425 Хоразм, Бағдод
4 Абу Нуайм Исфаҳоний Ҳулятул авлиё, Далоилун нубувва 336-430 Исфаҳон
5 Абу Муҳаммад Ибн Ҳазм Зоҳирий Муҳалло, Маротибул ижмаъ, Милал 384-456 Қуртуба
6 Абу Бакр Байҳақий Сунунул кубро, Шуъбул ийман 384-458 Байҳақ
7 Ибн Абдулбар Тамҳид, Истизкор 368-463 Шатива
 

8

Абу Бакр Хатиб Бағдодий Тарихи Бағдод, Алфақиҳ вал мутафаққиҳ 392-463 Бағдод
9 Абул Валид Божий Истийфа, Мутақо 403-474 Бийжо
10 Абу Наср ибн Макула Икмал фи рофъи иртияб 421-таҳ. 475 Укбаро
 

11

Абу Абдуллоҳ Ҳумайдий Жомеъ байна саҳиҳайн  

420-488

Мальорка, Бағдод

Ҳижрий олтинчи аср (мил. 1107-1204 йиллар)

1 Муҳаммад ибн Тоҳир Мақдисий Шуруту аиммату ситта 448-507 Қудус
2 Абу Шужоъ Дайламий Фирдавсул ахбор 445-509 Ҳамадон
 

3

Ҳусайн ибн Масъуд Бағавий Шарҳи Сунна, Масобиҳус Сунна таҳ. 436-516 Бағшур
4 Абу Бакр ибн Арабий Аризатул аҳвазий, Аҳкамул қуръан 468-543 Севилья
5 Қози Иёз Икмалул муълим, Илмаъ 476-544 Сеута
6 Абу Мансур Дайламий Муснадул фирдавс 483-558 Ҳамадон
7 Абу Саъуд Самъоний Ансоб 506-562 Марв
8 Абул Қосим ибн Асокир Тарихи Димашқ 499-571 Дамашқ
9 Абу Тоҳир Силафий Муъжам 472-576 Исфаҳон
10 Абдулҳақ Ишбилий Жомеъ байна саҳиҳайн 510-581 Бийжо
 

11

Абу Бакр Ҳозимий Иътибар фи насих вал мансух 548-584 Ҳамадон
12 Абул Фараж ибн Жавзий Мавзуот, Илал 510-597 Бағдод

Ҳижрий еттинчи аср (мил. 1204-1301 йиллар)

1 Абдулғаний Мақдисий Камал фи асмои рижал 541-600 Қудус
2 Мажидид-дин ибн Асир Жомеъул усул, Ниҳоя 544-606 Мосул
3 Абул Ҳасан ибн Қаттон Баёнул ваҳам вал ийҳам 562-628 Қуртуба, Фас
4 Абу Бакр ибн Нуқта Тақйид, Зайлул икмал 579-629 Бағдод
 

5

Изуддин ибн Асир Усудул ғоба, Комил фи тарих 555-630 Жизра
6 Зиёвуддин Мақдисий Мухтаро, Фазоилул аъмал 569-643 Дамашқ
7 Абу Амр Усмон ибн Салоҳ Маърифату анваъи илмул ҳадис (муқаддима Ибн Салоҳ) 577-643 Дамашқ
8 Абу Аббос Қуртубий Муфҳим 578-656 Қуртуба
9 Абдулазим Мунзирий Тарғиб ва Тарҳиб 581-656 Қоҳира
10 Абу Шома Мақдисий Хутбату китаб муаммал 599-665 Дамашқ
 

11

Яҳё ибн Шараф Нававий Риёзус солиҳин, Шарҳи Муслим 631-676 Наво
 

12

Носириддин ибн Мунаййир Мутаворий ала тарижимил Бухорий 620-683 Искандария
13 Зайниддин ибн Мунаййир Шарҳи саҳиҳил Бухорий  

629-695

 

Искандария

Ҳижрий саккизинчи аср (мил. 1301-1398 йиллар)

1 Ибн Дақиқул Ийд Шарҳул илмам, Иҳкамул аҳкам

 

625-702 Қус
2 Бадриддин ибн Жамоа Манҳалур ровий 639-733 Ҳама
3 Ибн Саййидун Нас Нафҳуш шазий, Уйунул асар 671-734 Қоҳира
4 Абу Ҳажжож Миззий Туҳфатул ашроф, Таҳзийбул камол 654-742 Ҳалаб, Дамашқ
5 Шарофид-дин Муҳаммад Тийбий Шарҳу мишкотил масобийҳ

 

743 в.э. Табриз
6 Муҳаммад ибн Абдулҳодий Танқиҳут таҳқиқ 705-744 Дамашқ
7 Шамсуддин Заҳабий Сияру аъламун нубало, Тазкиратул ҳуффаз 673-748 Дамашқ
8 Алоуддин ибн Туркманий Жавҳарун нақий, Баҳжатул ариб 683-750 Қоҳира
9 Тақийуддин Субкий Шифаус сиқом, Сайфус сақил 683-756 Субк, Дамашқ
10 Абу Саид Алоъий Жомеъут таҳсийл 694-761 Дамашқ, Қудус
 

11

Жамолид-дин Зайлаъий Насбур роя, Исъаф таҳ. 720-762

 

Қоҳира
 

12

Абу Абдуллоҳ Муғлатой Икмалут таҳзибул камол 689-762 Қоҳира
13 Салоҳиддин Сафодий Вофий бил вафият 696-764 Дамашқ
14 Тожиддин Субкий Табақотуш шофеъий кубро 727-771 Қоҳира, Дамашқ
15 Ибн Касир Жомеъ масанид ва сунан 700-774 Мижлал, Дамашқ
16 Бадриддин Заркаший Нукат ала китаби ибн Салоҳ 745-794 Қоҳира
17 Ибн Ражаб Ҳанбалий Жомеъ улум ва ҳикам 736-795 Бағдод, Дамашқ

Ҳижрий тўққизинчи аср (мил. 1398-1495 йиллар)

 

1

Сирожид-дин ибн Мулаққин Бадрул мунир, Тавзиҳ 723-804 Қоҳира
 

2

Сирожид-дин Булқиний Маҳосинул истилаҳ 724-805 Маҳалла-тул кубро
3 Зайниддин Ироқий Табсира ва тазкира 725-806 Қоҳира
4 Нуриддин Ҳайсамий Мажмауз завоид 735-807 Қоҳира
5 Валиюддин Ироқий Албайан ват тавзиҳ 762-826 Қоҳира
 

6

Муҳаммад ибн Холфа Уббий Икмал икмалу муаллим 827 в.э. Тунис
7 Шиҳобид-дин Бусирий Мисбаҳуз зужаж 762-840 Бусир
 

8

Муҳаммад ибн Вазир Яманий Алавасим вал қовасим 775-840 Санъо
 

9

Иброҳим ибн Сибт Ажамий Табйин асмоил мудаллисийн 753-841 Ҳалаб
10 Муҳаммад ибн Носириддин Дамашқий Жомеъ асар, Итҳафус солик 777-842 Дамашқ
11 Ибн Ҳажар Асқалоний Фатҳул борий, Нузҳатун назар 773-852 Қоҳира
 

12

Бадриддин Айний Умдатул Қорий, Нуҳабул афкор 762-855 Қоҳира
13 Абу Фазл ибн Фаҳд Ниҳаятут тақриб 787-871 Асфун, Макка
14 Тақиюддин Шумуний Алъалий рутба 801-872     Қоҳира
 

15

Қосим ибн Қутлубуға Мунятул алмаъий, Тожут тарожим 802-879 Қоҳира
16 Абу Ҳасан Биқоий Нуқоту вофия 809-885 Буқоа

Ҳижрий ўнинчи аср (мил. 1495-1592 йиллар)

1 Шамсиддин Саҳовий Фатҳул муғис, Зовъул ломий 831-902 Қоҳира
 

2

Жалолиддин Суютий Тадрибур ровий, Алфиятул асар 849-911 Суют, Қоҳира
 

3

Шиҳобид-дин Қасталоний Иршадус сорий, Маваҳибул ладуния 851-923 Қоҳира
 

4

Абу Яҳё Закариё Ансорий Фатҳул Боқий, Фатҳул аллом  

таҳ. 823-926

 

Сунайка

 

5

Шамсиддин Муҳаммад Солиҳий Субулул ҳуда вар рошад 942 в.э. Дамашқ
 

6

Муҳаммад ибн Тулун Дамашқий Ғурофул алийя, Зоҳаирул қоср  880-953 Дамашқ
 

7

Нуриддин Киноний Танзиҳ шариатил марфуа 907-963 Дамашқ, Мадина
8 Ризоиддин ибн Ҳанбал Фаръул асис 908-971 Ҳалаб
9 Ибн Ҳажар Ҳайтамий Фатаваи ҳадисийя 909-973 Абу Ҳайтам
 

10

Алоуддин Али Муттақий Ҳиндий Канзул уммал, Маваҳибул алийя 888-975 Бурҳанпур
11 Муҳаммад Фаттоний Мажмау биҳарул анвар 913-986 Гужарот
12 Қутбиддин Наҳраволий Жамъу байна кутуби ситта 917-990 Гужарот, Макка

Ҳижрий ўн биринчи аср (мил. 1592-1689 йиллар)

 

1

Мулла Али Қорий Мирқотул мафотиҳ, Шарҳи муватто таҳ. 930-1014 Хирот, Макка
2 Абдуроуф Муновий Файзул қодир, Итҳафус сония 952-1031 Қоҳира
 

3

Бурҳонид-дин Лаққоний Қазоул ватар, Баҳжатул маҳофил таҳ. 970-1041  

Лакана

 

4

Абдулҳақ Деҳлавий Муқаддима фи мусталаҳул ҳадис  

959-1052

 

Деҳли

5 Умар Байқуний Манзума Байқуния 1080 в.э. Дамашқ

Ҳижрий ўн иккинчи аср (мил. 1689-1786 йиллар)

 

1

Иброҳим ибн Ҳасан Куроний Ҳошияту нузҳатун назар 1025-1101 Шаҳрон, Мадина
 

2

Муҳаммад ибн Абдулбоқий Зарқоний Талҳисул мақосидул ҳасана 1055-1122 Қоҳира
 

3

Абдуллоҳ ибн Салим Басрий Зияус сорий, Имдад фи улуввил иснад 1049-1134 Макка
4 Абу Ҳасан Синдий Ҳаваши ала усули ситта 1139 в.э. Синд, Макка
5 Абул Фидо Ажлуний Кашфул Хофа 1087-1162 Дамашқ
6 Абдуллоҳ Амасий Нажаҳул қорий 1085-1167 Амаса
7 Муҳаммад Ҳошим Татовий Факиҳатул бустан 1104-1174 Татто
8 Ибн Ҳиммат Димашқий Туҳфатур ровий 1091-1175 Дамашқ
 

9

Муҳаммад Саид Сунбул Аваилул Сунбулийя таҳ. 1100-1175 Макка
 

10

Шоҳ Валиюллоҳ Деҳлавий Ҳужжатулло-ҳил болиға, Изалатул хофа 1110-1176 Деҳли
 

11

Изуддин Амир Санъоний Тавзиҳул афкор, Самаротун назор 1099-1182 Санъо

Ҳижрий ўн учинчи аср (мил. 1786-1883 йиллар)

1 Муртазо Забидий Итҳаф садатул муттақин 1145-1205 Забид
2 Абдулазиз Фариҳорий Кавсарун набий, Миброс 1209-1239 Панжоб
3 Абдулазиз Деҳлавий Ажалатун нафиъа, Бустанул муҳаддисин 1159-1239 Деҳли
4 Муҳаммад Шавконий Найлул автор, Бадрут толий 1173-1250 Санъо
5 Муҳаммад Абид Синдий Маваҳибул латифа 1190-1257 Синд, Мадина
6 Аҳмад Али Саҳаронфу-рий Таълиқоту ала Саҳиҳил Бухорий 1297 в.э. Саҳаранпур

Ҳижрий ўн тўртинчи аср (мил. 1883-1980 йиллар)

 

1

 

Абдулҳай Лакнавий Аррофъу ват такмил, Фаваид баҳийя 1264-1304 Лакнау
2 Муҳаммад Ҳасан Санбҳалий Тансиқун низом 1263-1305 Самбҳал
3 Зоҳир Аҳсан Нимавий Осорус сунан 1278-1322 Лакнау
 

4

Тоҳир ибн Солиҳ Жазоирий Тавжиҳун назор 1268-1338 Дамашқ, Қоҳира
 

5

Муҳаммад ибн Жаъфар Каттоний Назмул мутаносир 1274-1345 Фас
 

6

Халил Аҳмад Саҳаран-фурий Базлул мажҳуд 1269-1346 Саҳаранпур
7 Анваршоҳ Кашмирий Файзул борий, Арфуш шазий 1292-1352 Кашмир, Девбанд
 

8

Абдураҳмон Муборак-фурий Туҳфатул аҳвазий 1283-1353 Муборакпур
9 Абдулазиз Панжобий Буғятул алмаъий 1303-1359 Девбанд
10 Шаббир Аҳмад Усмоний Фатҳул мулҳим 1305-1369 Бижнор, Дабхел
11 Муҳаммад Зоҳид Кавсарий Нукатут торифа, Таънибул хотиб 1296-1371 Истанбул, Қоҳира
 

12

Аҳмад Муҳаммад Шокир Умдатут тафсир, Абҳас фил аҳком 1309-1377 Қоҳира
 

13

Аҳмад ибн Сиддиқ Ғумарий Фатҳул ваҳҳоб 1320-1380 Марокаш
14 Абдулҳай Каттоний Фиҳрисул фаҳорис 1302-1382 Фас
 

15

Бадрул Алим Миротҳий Бадрус сорий, Таржимонус сунна 1316-1385 Саҳаранпур, Девбанд
16 Абдураҳмон Муаллимий Анварул кашифа 1313-1386 Утма
17 Зафар Аҳмад Усмоний Иълаус сунан, Имдодул аҳком 1310-1394 Саҳаранпур, Ҳайдаробод
 

18

Муҳаммад Идрис Кандеҳ-лавий Таълиқус собиҳ, Минҳатул муғис 1317-1394 Девбанд, Лоҳур
 

19

Маҳди Ҳасан Жийлоний Сайфул мужалла 1300-1396 Шоҳжаҳонпур
20  Юсуф Баннурий Маорифус сунан 1326-1397 Карачи

Ҳижрий ўн бешинчи аср (мил. 1980 -ҳозирга қадар)

1  Закариё Кандеҳлавий Авжазул масолик 1315-1402 Кандеҳла, Саҳаранпур
2 Муҳаммад Ясин Фадоний Ташнифул асмаъ, Ниҳа-ятул матлаб 1335-1410 Макка
3 Ҳабибурраҳмон Азамий Нусратул ҳадис 1319-1412 Мавнат (Ҳиндистон)
 

4

Абдул-фаттоҳ Абу Ғудда Софаҳат мин собрил улама, Қиймат заман 1336-1417 Ҳалаб
5 Аҳмад Разо Бижнорий Анварул борий 1324-1418 Бижнор (Ҳиндистон)
 

6

Абдурашид Нумоний Ибн Можа ва китабуҳу Сунан 1333-1420 Карачи
 

7

Абдуллоҳ Сирожид-дин Шарҳи манзума Байқуния 1342-1422 Ҳалаб

 

МАНБА: https://ahadithnotes.com/archives/508
Таржимон: 3-курс талабаси Умарходжаев Мурод

ШАРҲ ҚОЛДИРИШ

Шарҳни киритинг!
Исмингизни киритинг